De Turkse minister van Justitie hekelt westerse bondgenoten vanwege weigering tot uitlevering van personen in zaken met banden met de religieus georiënteerde Gülen-beweging. Erdoğans lange arm heeft tienduizenden Turkse burgers in het buitenland bereikt. Van surveillance via diplomatieke missies en pro-regeringsgezinde diaspora-organisaties tot het weigeren van consulaire diensten en regelrechte intimidatie en illegale uitleveringen.
De Turkse minister van Justitie heeft westerse bondgenoten bekritiseerd voor hun weigering om personen uit te leveren die Ankara ervan beschuldigt banden te hebben met de religieus georiënteerde Gülen-beweging. Volgens de minister zijn duizenden verzoeken onbeantwoord gebleven, terwijl de regering vastbesloten is de repressie tegen de groep voort te zetten.
In een interview met de regeringsgezinde krant Hürriyet, dat maandag werd gepubliceerd, zei minister van Justitie Akın Gürlek, dat Turkije 2.889 uitleveringsverzoeken heeft ingediend voor 2.707 personen in 119 landen, maar dat er vrijwel geen medewerking is.
De Turkse regering heeft de Gülen-beweging, geïnspireerd door de ideeën van de overleden Turks-islamitische geleerde Fethullah Gülen, aangemerkt als een terroristische organisatie en beweert dat deze de couppoging van juli 2016 heeft georganiseerd, een bewering die de beweging ten stelligste ontkent.
De classificatie van de groep als terrorist wordt niet erkend de westerse bondgenoten.
Al meer dan tien jaar voert de Turkse regering een hardhandige aanpak tegen daadwerkelijke of vermeende aanhangers van de beweging in Turkije en daarbuiten, en beschuldigt hen van terrorisme.
De classificatie, van de vermeende- en daadwerkelijke aanhangers van Gülen door Ankara als terrorist, wordt niet erkend door zijn bondgenoten zoals de Verenigde Staten, Engeland en de Europese Unie.
De meeste verzoeken werden naar de Verenigde Staten en EU-lidstaten gestuurd, aldus Gürlek. Hij voegde eraan toe dat tot nu toe slechts drie mensen zijn uitgeleverd – twee uit Roemenië en één uit Algerije – ondanks bestaande overeenkomsten voor justitiële samenwerking.
“Hoewel we internationale overeenkomsten hebben met landen als de Verenigde Staten en Duitsland, hebben we geen positieve reactie van onze bondgenoten ontvangen”, zei Gürlek, die betoogde dat de beweging in het buitenland wordt beschermd.
De minister zei dat Turkije in bilaterale gesprekken zal blijven aandringen op uitlevering en beschreef de inspanning als een “nationale strijd”.
De Turkse autoriteiten hebben ook duizenden rode notificaties van INTERPOL aangevraagd voor personen met banden met Gülen, maar volgens Gürlek is hier nog geen actie op ondernomen.
Gürlek had de kwestie eerder deze maand aan de orde gesteld tijdens een ontmoeting met de Nederlandse minister van Justitie David van Weel, waarbij hij pleitte voor nauwere justitiële samenwerking en concrete stappen tegen personen die banden hebben met de beweging.
Sinds 2016 gebruiken de Turkse autoriteiten criteria zoals het hebben van een rekening bij de inmiddels opgeheven Bank Asya, het gebruik van de ByLock-berichtenapp of het abonneren op inmiddels opgeheven publicaties die aan de beweging gelinkt zijn, als bewijs in terrorismezaken.
Mensenrechtensituatie voor Gülen-aanhangers in Turkije “zorgwekkend”
De oproep tot uitlevering komt op een moment dat Nederlandse rechtbanken zaken met betrekking tot aanhangers van de Gülenbeweging nog steeds met de nodige voorzichtigheid behandelen. Op 25 maart verklaarde de Raad van State, de hoogste bestuursrechtbank van het land, dat de mensenrechtensituatie voor Gülen-aanhangers in Turkije “zorgwekkend” blijft.
Ondertussen zei de minister, een voormalig rechter en topofficier van justitie in Istanbul die spraakmakende onderzoeken naar oppositiefiguren leidde, dat de operaties tegen de beweging zowel in Turkije als in het buitenland zullen worden voortgezet, bijna tien jaar na de mislukte staatsgreep.
Hij zei dat officieren van justitie en veiligheidsdiensten de “huidige structuur” van de beweging in de gaten houden, inclusief de werving en financiële activiteiten, en voegde eraan toe dat er nieuwe onderzoeken en operaties gaande zijn.
“Al onze officieren van justitie zijn alert”, zei Gürlek. “Deze organisatie vernieuwt zichzelf voortdurend en we hebben belangrijke bevindingen en voorbereidingen voor operaties die een zekere mate van volwassenheid hebben bereikt.”
De opmerkingen van de minister komen tegen de achtergrond van een aanhoudend hardhandig optreden tegen de Gülen-beweging, dat aanhoudende kritiek heeft uitgelokt van mensenrechtenorganisaties en Europese rechtbanken.
Sinds 2016 gebruiken de Turkse autoriteiten criteria zoals het hebben van een rekening bij de inmiddels opgeheven Bank Asya, het gebruik van de ByLock-berichtenapp of het abonneren op inmiddels opgeheven publicaties die aan de beweging gelinkt zijn, als bewijs in terrorismezaken.
EHRM: bewijslast “onrechtmatig”
In 2023 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) dat het gebruik van dergelijke criteria, waaronder ByLock en bankgegevens, als bewijs in strafzaken onrechtmatig was, maar deze uitspraken hebben niet geleid tot een verandering in de Turkse rechtspraak.
Mensenrechtenorganisaties stellen dat het harde optreden heeft geleid tot het ontslag van zo’n 130.000 ambtenaren, waaronder rechters en leraren, evenals militairen, terwijl duizenden zijn gevangengezet.
Veel anderen zijn Turkije ontvlucht om vervolging te ontlopen en hebben asiel aangevraagd in Europa, Noord-Amerika en elders.
Sinds de couppoging heeft Erdoğans lange arm tienduizenden Turkse burgers in het buitenland bereikt. Van surveillance via diplomatieke missies en pro-regeringsgezinde diaspora-organisaties tot het weigeren van consulaire diensten en regelrechte intimidatie en illegale uitleveringen, heeft de Turkse regering een breed scala aan tactieken ingezet tegen haar critici in het buitenland.
De campagne berustte voornamelijk op uitleveringen, waarbij Turkije en zijn Nationale Inlichtingendienst (MİT) andere staten overhalen om personen zonder behoorlijke rechtsgang uit te leveren. Slachtoffers van dergelijke operaties hebben melding gemaakt van diverse mensenrechtenschendingen, waaronder willekeurige arrestaties, marteling en mishandeling.
De MİT heeft erkend operaties te hebben uitgevoerd voor de gedwongen terugkeer van meer dan 100 personen die ervan worden beschuldigd banden te hebben met de Gülen-beweging.
Afgezien van Turkije heeft geen enkele lidstaat van de Raad van Europa de Gülen-beweging aangemerkt als terroristische organisatie.
