Turkije zet opnieuw in op uitlevering van personen met banden met de Gülen-beweging, ondanks eerdere afwijzingen, in een poging om critici van de regering het zwijgen op te leggen en vermeende leden van de beweging uit het buitenland naar Turkije te halen.
Turkije zal de uitleveringsverzoeken voor personen die verdacht worden van banden met de religieus georiënteerde Gülen-beweging bijwerken en opnieuw indienen, aldus minister van Justitie Akın Gürlek. Dit duidt op een hernieuwde poging om regeringscritici en vermeende leden van de beweging uit het buitenland terug te halen, bijna tien jaar na de mislukte staatsgreep in juli 2016.
In een interview met de regeringsgezinde krant Sabah, dat dinsdag werd gepubliceerd, zei Gürlek dat alle uitleveringsdossiers worden herzien en dat er “nieuw bewijsmateriaal” naar de betreffende landen zal worden gestuurd.
“Onze inspanningen voor de uitlevering van de leiders van de groep aan Turkije zijn hervat door de dossiers bij te werken”, aldus Gürlek.
Terroristische Organisatie
De Turkse regering heeft de Gülen-beweging, geïnspireerd door de ideeën van de overleden Turks-islamitische geleerde Fethullah Gülen, aangemerkt als een terroristische organisatie en beschuldigt haar ervan het brein te zijn achter de couppoging van 15 juli 2016.
Westerse instanties, waaronder rechters en inlichtingendiensten, hebben herhaaldelijk gesteld dat er onvoldoende bewijs is om de beweging als terroristisch te bestempelen.
De beweging ontkent ten stelligste elke betrokkenheid bij de mislukte staatsgreep of enige terroristische activiteit.
De classificatie van de groep door Ankara wordt niet erkend door de Europese Unie, de Raad van Europa of de Verenigde Staten.
Volgens cijfers van het ministerie van Justitie, geciteerd door Sabah, hebben de Turkse justitiële autoriteiten tot nu toe 2950 uitleveringsverzoeken voorbereid voor 2765 personen in 119 landen in het kader van zaken die de Gülen-beweging betreffen.
Het grootste aantal verzoeken werd naar Duitsland gestuurd, met 777 dossiers, gevolgd door de Verenigde Staten met 428 en België met 142.
Uit de gegevens van het ministerie blijkt dat Duitsland 519 verzoeken heeft afgewezen, terwijl 355 dossiers die naar de Verenigde Staten zijn gestuurd nog in behandeling zijn. Slechts drie personen zijn in verband met de verzoeken uitgeleverd aan Turkije: twee uit Roemenië en één uit Algerije.
Gürlek, een voormalig rechter en hoofdofficier van justitie van Istanbul die leiding gaf aan spraakmakende onderzoeken naar oppositiefiguren voordat hij in februari tot minister van Justitie werd benoemd, zei dat de hernieuwde campagne zich met name zou richten op personen die op de ‘meest gezochte’ lijst van het ministerie van Binnenlandse Zaken staan, een lijst met 1039 personen.
INTERPOL
De regering heeft ook geprobeerd om INTERPOL-mechanismen in te zetten om personen met banden met Gülen in het buitenland op te sporen, maar Turkse functionarissen zeggen dat geen van de ingediende Rode Notificaties in deze gevallen is geaccepteerd.
Sabah zei dat een besluit van het uitvoerend comité van INTERPOL in 2018 concludeerde dat verzoeken met betrekking tot de Gülen-beweging een politiek karakter hadden en in strijd waren met artikel 3 van de statuten van de organisatie, dat INTERPOL verbiedt om interventies of activiteiten van politieke, militaire, religieuze of raciale aard te ondernemen.
Gürlek bekritiseerde wat hij beschreef als een gebrek aan steun van INTERPOL. Hij stelde dat Turkije een van de meest actieve bijdragers aan de organisatie is, zowel op institutioneel als operationeel niveau, en dat INTERPOL Ankara “zonder mitsen en maars” zou moeten steunen in de strijd tegen bedreigingen van de Turkse nationale veiligheid.
‘1.072 uitleveringsverzoeken afgewezen’
Buitenlandse regeringen hebben de uitleveringsverzoeken van Turkije voor personen met banden met de Gülen-beweging regelmatig afgewezen op grond van onder meer de vluchtelingenstatus, het staatsburgerschap, de vrees dat de vervolgingen politiek gemotiveerd zijn en het risico op marteling of mishandeling in Turkije.
Volgens de door Sabah aangehaalde cijfers zijn tot nu toe 1.072 uitleveringsverzoeken afgewezen.
Turkije heeft ook 246 verzoeken om wederzijdse rechtshulp ingediend in verband met dezelfde zaken. Daarvan werden er 46 ingewilligd en 140 afgewezen door buitenlandse autoriteiten.
De recente opmerkingen van Gürlek komen te midden van een aanhoudend hardhandig optreden tegen de Gülen-beweging, dat aanhoudende kritiek heeft uitgelokt van mensenrechtenorganisaties en Europese rechtbanken.
Sinds 2016 gebruiken de Turkse autoriteiten criteria zoals het hebben van een rekening bij de inmiddels gesloten Bank Asya, het gebruik van de ByLock-berichtenapp of het abonneren op publicaties die gelieerd zijn aan de beweging als bewijsmateriaal in terrorismezaken.
In 2023 oordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat het gebruik door Turkije van dergelijke criteria, waaronder ByLock en bankgegevens, als bewijsmateriaal in strafzaken de rechten schendt die worden beschermd door het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
De uitspraken hebben echter niet geleid tot een verandering in de Turkse rechtspraak.
Mensenrechtenorganisaties zeggen dat het harde optreden na de coup heeft geleid tot het ontslag van ongeveer 130.000 ambtenaren, waaronder rechters en leraren, en 24.000 militairen, terwijl duizenden mensen gevangen zijn gezet.
Veel anderen zijn Turkije ontvlucht en hebben asiel aangevraagd in Europa, Noord-Amerika en elders.
De Turkse regering wordt er ook van beschuldigd extraterritoriale tactieken te gebruiken tegen critici in het buitenland, waaronder surveillance via diplomatieke missies, het weigeren van consulaire diensten, intimidatie en illegale uitleveringen.
De Turkse Nationale Inlichtingendienst (MIT) heeft erkend operaties te hebben uitgevoerd voor de gedwongen terugkeer van meer dan 100 personen die verdacht worden van banden met de Gülenbeweging.
Slachtoffers van dergelijke operaties hebben melding gemaakt van willekeurige detentie, marteling en mishandeling.
Behalve Turkije beschouwt geen enkele lidstaat van de Raad van Europa de Gülenbeweging als een terroristische organisatie.
